محمد حسن خان اعتماد السلطنه
793
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
[ سنهء 945 هجرى - سنهء 1538 مسيحى ] آسيا - در اين سال معروض شاه طهماسب گرديد كه امور حكمرانى شيروان اختلال كلّى دارد القاس ميرزا و منتشا سلطان استاجلو و جمعى را به فتح اين مملكت مأمور كرد و اين جماعت به شيروان آمده قلعهء گلستان را كه محكمترين قلاع شيروان بود با بعضى حصون ديگر بگرفتند و روى به قلعهء بيقرد نهادند ، شاهرخ پادشاه شيروان چون از وصول عساكر شاه طهماسب آگاه شد حسن بيك را كه وكيلش بود با لشكر عمده به استقبال عساكر پادشاهى فرستاده در ميان درهء بيقرد جنگ بين فئتين درگرفت حسن بيك شكست خورده به قلعه گريخت عساكر شاه طهماسب قلعهء بيقرد را كه حصانتى تمام داشت محاصره كردند و چهار ماه اين قلعه دربند محاصره بود و شاهرخ پادشاه شيروان و ملازمان او در دفع عساكر پادشاهى مردانه مىكوشيدند ، شيروانيان چون كار را سخت ديدند پيغام دادند كه اگر پادشاه خود متوجّه اين ساحت شود در قلعه را بگشائيم و تسليم شويم ، اين خبر را معروض شاه طهماسب داشتند خود بنفسه متوجّه آن ناحيه گرديد ، شيروانيان چنان كه گفته بودند در قلعه را بگشادند و از در انقياد درآمدند ، شاهرخ و امناى او مقيّد گرديدند و شاه طهماسب حكم به خراب كردن قلعهء بيقرد نمود و مملكت شيروان چون ضميمهء ممالك شاه طهماسب گشت حكمرانى آن را به القاس ميرزا داده به تبريز معاودت كرد . هم در اين سال خوانين خوارزم سلطان غازى والى اين ولايت را بكشتند و هريك از خوانين به خيال سلطنت افتادند و فرزندان صوفيان خان كه يوسف سلطان و على سلطان و ايش سلطان و پهلوان قلى سلطان و افش « 1 » سلطان بودند بر خوارزم مستولى شدند و عمر غازى سلطان فرزند سلطان غازى خواهرزادهء براق خان به تاشكند گريخت و از براق خان استمداد نمود ، براق خان به اتفاق عبيد خان متوجّه خوارزم گرديد ، يوسف سلطان و برادرانش با سپاهى كه داشتند روانه ارگنج گرديدند و در كنار آبآمويه با امراى عبيد خان و براق خان جنگ سختى كرده منهزم شدند ولى دست از ترتيب جنگ بازنمىداشتند ،
--> ( 1 ) . احسن التواريخ : اقش سلطان .